STABLE AND FEATURES

  • Bir hayvancılık işletmesinde, sığırların bakıldıkları ve beslendikleri alanlara barınak veya ahır denilmektedir. İster yeni yapılsın isterse mevcut bir yapının yeniden düzenlenmesiyle elde edilecek olsun sığır barınaklarında (ahırlarda) aranacak genel özellikler şunlardır:
    • Hayvanları ve çalışanları kötü hava şartlarından korumalı,
    • Hayvanların yaralanmalarına yol açmamalı, aksine hareketlerini kolaylaştırmalı,
    • Hayvanlar yem ve su ihtiyaçlarını karşılayabilmeli,
    • İşletme faaliyetlerinin yürütülmesinde kolaylıklar sağlamalı,
    • Çeşitli yaş gruplarından hayvanların ihtiyaçlarına cevap verebilmeli,
    • Sağımın düzgün, temiz ve kolay yapılabilmesine imkân vermeli,
    • Yem depolama ve gübre biriktirme imkânlarına sahip olmalı,
    • İş gücü ihtiyacını en aza indirmeli,
    • Yörede bol ve ucuz bulunan malzemeleri kullanarak ve düşük maliyetle inşa

    1.1. Sığırların Çevre İstekleri

    Sığırların kalıtsal özellikleri ne kadar iyi olursa olsun istedikleri çevre koşullarını sağlayamazsak beklediğimiz veya istediğimiz verimleri alamayız. Sığırlar  için  en  önemli çevre şartları standartlara uygun olarak hazırlanmış barınaklardır. Yapılan araştırmalar genotipin hayvan veriminde %30, çevre şartlarında %70 etkili olduğunu göstermiştir.

    1.1.1 Isı İstekleri

    Düşük ahır sıcaklığının sığırlara fazla bir zararı yoktur. Sığırlar -18°C ile +24°C arasındaki sıcaklığa adapte olabilir. Besi sığırları -30°C’de bile normal hayatlarını sürdürür. Ahır sıcaklığı -10°C’nin altına düştüğünde yem tüketiminde %8-10 arasında bir artış olabilir. Soğuk aylarda hayvanlara verilecek yemlere melas gibi yüksek enerjili maddeler katılmak suretiyle soğuğun olumsuz etkisi giderilmiş olur.

    Süt sığırları için +5°C ile +20°C arası ısılar uygun olmakla birlikte, +10°C ile +15°C arası ısı en idealdir. Alıştırmış olmak ve yeterli yem vermek şartıyla –25°C’ye kadar inen ısılarda bile süt sığırlarının verimlerinde önemli bir düşme olmaz, sağlıkları bozulmaz.

    +25°C’yi, bilhassa + 35°C’yi geçen sıcaklıklar hayvanları rahatsız etmekte, süt verimi ve sütün yağ oranı düşmektedir. Aşırı sıcaklarda hayvanları rahatlatıcı önlemler alınmalıdır. Bunlar gölgelik mekânlarda barındırmak, fanlarla havanın sirkülasyonu sağlamak ve su püskürtme gibi uygulamalardır. Çoğu yetiştiricinin ahırında olduğu gibi hayvanları, havasız, pis kokulu (amonyak), nemli ve aşırı sıcak ahırlarda tutmak zararlıdır. Bu durum sağlıklarının bozulmalarına ve verimlerinin düşmelerine sebep olur.

    Çiftlik hayvanlarının 25 °C’nin üzerindeki sıcaklıklarda ve direkt güneş etkisi altında olumsuz yönde etkilenmelerini önlemek için sıcak bölgelerde gölgelik tesisi gereklidir. Gölgeliğin doğu-batı doğrultusunda yerleştirilmesi çatı altında gün boyunca yeterli bir gölgelik alan oluşturur.

    1.1.2. Alan İstekleri

    Kapalı serbest ahırlar, hayvanların gruplar halinde tutulduğu kapalı ahırlardır. Bu tip barınaklarda bir gruptaki hayvan sayısı; bölmenin, hayvanların büyüklükleri ile ahırdan gübrenin uzaklaştırılma şekline bağlı olarak değişir. Örneğin ahır tabanı ızgaralı yapılmış ve gübre ile idrar doğrudan zeminde uzaklaştırılıyorsa bir hayvan için ihtiyaç duyulan alan hayvanın büyüklüğüne bağlı olarak 1,5-3 m2 arasındadır.

    Yarı açık ahırlar üç tarafı kapalı, genellikle güney cephesi açık ahırlardır. Meyveli ve su tutmayan alanlara kurulması önerilen bu tip barınaklarda bölgenin yağış durumu, arazinin yapısı ve hayvanların cüssesine bağlı olarak hayvan başına ortalama 2,5 m2 alan gereklidir. Özellikle sıcak bölgelerde bu alanların uygun bir yerine hayvan başına 1-1,5 m2 alan düşecek, gölgelikler eklenebilir.

    • Süt İneği Ahırları Planlanmasında Dikkat Edilecek Hususlar
    • Servis Yolu

    Ahır temizliği, altlık malzemenin serilmesi, hayvanların duraklara giriş ve çıkışları amacıyla  kullanılan  bölümdür.  Servis  yolu  genişliği,  ahır  içi  düzenleme  biçimi,  gübre temizlemede traktör ya da diğer mekanik araç kullanımı, sürü büyüklüğü gibi özelliklere bağlı olarak tek sıralı ahırlarda 120-150 cm, iki sıralı ahırlarda 150-250 cm arasında olabilir.

    Resim 1.1: Servis yolu
    • Yemlikler

    Yemlikler 50-70 cm genişlikte, 20 cm yükseklikte yapılmalıdır. Yemliklerin ön kenar yüksekliği 50 cm, kalınlığı 10-12 cm civarında olmalıdır. Yemliklerde kolaylıkla temizlenebilen ve aşınmaya karşı dirençli malzeme kullanılmalıdır. En uygun yemlik, betondan yapılandır.

    .

    Resim 1.2: Sığır yemliği
    • Suluklar

    Serbest sistem besi işletmesinde kullanılan betondan yapılmış otomatik suluk; basınçlı su şebekesine bağlı, besi ve süt hayvanları için devamlı olarak temiz içme suyu temin eden bir araçtır.

    Duraklı sistemde iki bölme arasına ya da her bölmeye beton, metal veya plastikten suluklar yapılmalıdır. Serbest sistemde ise her 15-20 baş hayvan için bir suluk yeterlidir. Suluk betondan yapılacaksa; iç derinliği 40 cm olan 60 cm x 60 cm boyutlarında, üst kenarı yerden 60-65 cm yükseklikte küçük bir havuz uygundur.

    Mevcut besi işletmelerinin küçük bir bölümü otomatik veya yarı otomatik suluklar kullanır. Geri kalanların çok büyük bir bölümü de suyu belirli öğünlerde yemlikten verme yolunu seçer. Yemlikten su ihtiyacının giderilmesini sağlayan bu uygulama, iş gücü ihtiyacını arttırır ve yem tüketiminin sürekliliğini engeller. Türkiye’de yaygın olan kapalı-bağlı ahırlarda uygulama çoğunlukla bu şekildedir. Bu tip ahırların yeniden düzenlenmesi gerekir. Bunların serbest hâle dönüştürülmesiyle iş gücü azalacak, aynı alanda hayvan beslenebilecek  ve hayvanların istediklerine daha kolay ulaşması sağlanacaktır.

    Resim 1.3: Otomatik suluk
    • Ahır Tipleri

    • Süt Sığırı Ahırları

    Süt sığırı ahırları hayvanlara uygun çevre koşullarını sağlayabilmeli, inşaat maliyeti düşük olmalı, ileride büyütülebileceği düşünülerek yapılmalıdır. Çeşitli yaş gruplarından hayvanları barındırabilecek bölümleri olmalı, temizlik ve diğer hizmetler kolayca yapılabilmelidir. Ahırlarda sıcaklık 5-25ºC arasında, nem oranı %60-80 arasında olmalı ve havalandırma iyi sağlanmalıdır. Işıklandırma, işlerin ve gece kontrollerinin kolayca yapılabileceği yeterlikte olmalıdır.

    Resim 1.4: Buzağı bölmesi

    Süt sığırı ahırlarında sağmal hayvan bölmesi, kısır hayvan bölmesi, dana bölmesi, buzağı bölmesi, doğum bölmesi, sağım makine ve malzemeleri bölmesi, bakıcı bölmesi ve yem depoları olmalıdır.

    Resim 1.5: Doğum bölmesi
    • Duraklı Ahırlar

    Bağlı duraklı ahırlar, küçük kapasiteli işletmelerde ya da sürüdeki hayvanların süt verim ve kalitesinin yüksek olması durumunda bireysel bakım ve gözlemlerin daha iyi yapılabilmesi amacıyla kullanılan barınaklardır.

    Hayvanların dinlenme, yemlenme ve sağım işlemleri duraklarda yapıldığından, hayvan başına daha az alana ihtiyaç duyulur. Sıcak, kuru ve iyi bir havalandırmaya sahip bağlı duraklı ahır sisteminde ineklerin bakımı özenli ve kolaylıkla yapılabilir. Ahırlarda temiz bir ortam sağlanması için yeterli hacmin bulunması gerekir. Bunun için ahır yüksekliği yeterli olmalıdır ve iyi bir havalandırma sisteminin oluşturulması gerekir.

    Bağlı duraklı ahırlarda duraklar, hayvan sayısına göre tek sıralı, çift sıralı veya ikiden fazla sıralı yapılır. Hayvan sayısı 10’dan az ise tek sıralı uygundur. Diğer durumlar, hayvan sayısı, mekanizasyon durumu, istenilen genişlik ve uzunluğa göre değişiklik göstermekle birlikte en yaygın kullanılanı çift sıralı olanıdır.

    İki sıralı ahırlar, hayvanların yüzünün birbirine dönük olarak ya da yüzleri duvara dönük olacak biçimde planlanır. Bu farklılık, yem dağıtım ve gübre temizleme mekanizasyonuna göre belirlenir. Hayvan sayısının az olması durumunda yoğun iş gücünün

    %60-65’ini, gübre temizliği ve sağım oluşturmaktadır.

    Ahır iç duvarlarının gübre temizlenmesi sırasında kirlenmesi nedeniyle ineklerin dışa bakacak biçimde yerleştirilmesi daha uygundur. Hayvan sayısının fazla olduğu ahırlarda yem dağıtımı mutlak mekanizasyon gerektirdiğinden ve ahır genişliğini azaltmak amaçlandığından içe bakan düzenleme sistemin planlanması daha uygundur. Bu düzenleme, gübre temizliğinde ızgaralı sistem kullanıldığı durumlarda da geçerlidir.

    Bağlı duraklı ahırların istenilen biçimde kullanılabilmesi için ahır tabanını oluşturan bütün elemanların uygun biçimde düzenlenmesi gerekir. Ahır tabanı; yemlik yolu, yemlik, durak, idrar kanalı ve servis yolu olmak üzere 5 bölümden oluşur

    Resim 1.6: Bağlı duraklı ahır
    • Açık Ahırlar

    Serbest açık ahırlar, ineklere serbestçe hareket etme imkânının tanındığı ahır sistemidir. Hayvanların soğuk iklim koşullarından çok fazla etkilenmediği bilinen bir gerçektir. Ilıman iklimlerdeki sağılır inekler için düşük sıcaklıklar oldukça önemsizdir. İnekler için kritik sıcaklık -25°C’ye kadar düşebilmektedir. Bu nedenle, süt sığırcılığında tamamen kapalı ve pahalı ahırlar yerine daha hafif, maliyeti düşük, açık ahırlar tercih edilmelidir. Bu da hayvanların doğal davranışlarına daha uygundur.

    Bu sistemin en yaygın uygulaması; üç tarafı kapalı, güney veya doğuya bakan bir cephesi açık, hayvanların yağışlardan korunmasını sağlayan, uygun bir çatı ile örtülmüş barınaklar şeklindedir. Bu tür ahırların süt sığırcılığında kullanılmasını engelleyen en önemli etmen ayrı bir sağım ünitesinin oluşturulması zorunluluğudur. Bu ahırlar inşaat maliyeti ve işgücü kullanımı açısından bağlı duraklı ahırlara göre daha uygundur. Ancak inşaat maliyeti yönünden ekonomik olabilmesi için inek sayısının en az 20 olması gerekir. Daha az sayıda ineğe sahip işletmeler için maliyeti yüksek ayrı bir sağım ünitesi inşa etmek ekonomik olmayacaktır.

    Açık serbest ahırlarda gübre ahır içerisinde biriktirilir ve yılda bir veya bir kaç kez temizlenebilir. Böylece gübre temizliği için harcanan zaman ve iş gücü azalacaktır. Sağım işinin ayrı bir sağım ünitesinde yapılması ve hayvanların yem yemelerinin kolaylaştırılmış olması nedeniyle de iş gücünden tasarruf sağlanır.

    Bu sistemin diğer yararları, hayvan sayısındaki artışa kolayca uyum sağlaması, daha iyi kalitede ve fazla miktarda gübre elde edilmesi, yangına, depreme karşı sürünün güvenliğinin daha kolay sağlanabilmesi şeklinde sıralanabilir.

    Bu tür ahırların olumsuz yönü ise yataklık ihtiyacının çok fazla olmasıdır. Yataklık olarak kullanılacak sap miktarı sığır başına günlük yaklaşık 5-6 kg’dır. Kullanılan sap miktarı, kış barındırma süresinin uzunluğu, sap kalitesi ve yerleşim sıklığına bağlıdır. Ahıra günlük olarak altlık ilavesi yapılarak sabah sağımından sonra ineklerin altlığı yenilenmiş ahıra geri dönmesi sağlanmalıdır. Günümüzde sabit kauçuk altlıkların kullanılması yaygınlaşmaktadır.

    Serbest açık ahırlar dinlenme yeri, gezinme yeri, yemleme yeri, sağım yeri ve süt odası olmak üzere 4 üniteden oluşmaktadır.

    Resim 1.7: Sağım odası

    Açık barınaklar tam açık ya da yarı açık olarak yapılabilir. Tam açık sistemde hayvanlar etrafı tel veya başka malzemelerle çevrilmiş açık alanlara konulur. Bu alanlar 15-20 baş hayvan alacak şekilde padoklara ayrılır. Böylece inşaat masrafı azaltılır.  Yarı açık  sistemde hayvanların topluca yatmasına yetecek kadar bölümü çatılı, gezinecekleri yer ise açık olmalıdır.

    Resim 1.8: Padok
    • Duraklı Serbest Ahırlar

     Uzun deneme ve araştırmaların sonucunda bağlı duraklı ahırlarla, açık-serbest ahırların olumlu yönleri ele alınarak geliştirilen bir ahır tipidir. Bu sistemde her inek için bir durak planlanır. Bu duraklarda inekler bağsız olarak bulunur. Duraklarda yemlik kısmı yoktur. Yemleme ve sulama ahır içinde özel bir yemleme yerinde veya gezinme yerlerinde; sağım işlemi ayrı bir bölümde yapılmaktadır.

    Bu ahırlar daha da geliştirilerek dış hava ortamının ahır içinde oluşturulduğu soğuk ahır tipine dönüştürülmüştür. Bu ahırlar, gelişmiş ülkelerde son yıllarda tercih edilen rakipsiz ahır şeklidir. Serbest-duraklı ahır, ülkemizin her tarafında uygulanabilir. Ancak sürüdeki inek sayısının 20’nin üzerinde olması gerekmektedir.

    Resim 1.9: Serbest duraklı ahır

    Serbest duraklı ahırlarda duraklar, ineklerin istedikleri zaman gelip dinlenebileceği yerlerdir. Duraklar planlanırken hayvanların huzurla dinlenebilmesine, ahır içinde birbirini rahatsız etmeden gezinebilmelerine, temizleme işinin rahat ve kolay yapılabilmesine özen gösterilmelidir. Duraklar; hayvanların ırklarına ve yaşlarına göre değişmekle birlikte 110-120 cm genişlikte, 160-190 cm uzunlukta olmalıdır. Duraklar, gübre kanalına doğru %1-2 eğimli yapılmalıdır. Servis yolu 300-350 cm genişlikte olmalıdır. Suluklar yemliklere çok yakın olmamalı, 10-15 ineğe bir otomatik veya yarı otomatik suluk hesaplanmalıdır.

    Duraklara verilecek boyutlar ineklerin cinsine, ayakta duruş, yatış-kalkış pozisyonu ile idrar ve dışkı yaparken gösterdiği hareket tarzına bağlı olarak değişir. Ahıra alınacak inek ırkının mutlaka bilinmesi gerekir.

    Duraklı ahırlarda her bir inek için 20 m3’lük hacim bulunmalı ve ineklerin bağlandığı durak boyutları 110 cm genişliğinde, 160-180 cm boyunda olmalıdır.

    Hayvanın YaĢı ve Ağırlığı Durak Boyutları (cm)
    GeniĢlik Uzunluk Yükseklik
    Buzağılar 6 Hafta-4 Ay

    5-7 Ay

    60

    75

    135

    150

    70-80

    90

    Dana ve Düve 8 Ay-Doğuma Kadar 90 170 90-100
    Sığırlar 450 kg 110 160-180 100-110
    550 kg

    635 kg

    115

    120

    170-190

    180-200

    110

    110

    725 kg 120 190-210 110-120

    1.3.2 Besi Sığırı Ahırları

    Ülkemizde kapalı bağlı ahır sistemi yaygın olarak besi için de kullanılmaktadır. Ancak besiciliğe yeni başlayacak işletmelerin sermayesinin büyük bir bölümünü kapalı ahır yapmak için harcamasına gerek yoktur. Güney cephesi açık, yanları ve kuzey cepheleri hâkim rüzgârlarına karşı kapatılmış, üstü sundurmalı açık alanlar besi için yeterlidir.

    • Karışık Ahırlar

    • Kapalı ve soğuk ahırlar: Ahır elemanlarının tümü kapalı alan içerisindedir. İnekler serbest durumda olduğu için ahırda sürekli açık olan havalandırma açıklıkları vardır. Bu nedenle, ahır içi iklim değerleri dış hava ortamına yakındır. Bu ahırlara soğuk ahır denmektedir. Ahır içinde devamlı temiz hava akımı vardır. Bu ahır türü gelişmiş ülkelerde son yıllarda yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu ahırlarda yalıtım malzemesine gerek yoktur. Basit yapı malzemesi kullanıldığı için hafif yapı tarzındadır.
    • Kısmen açık, dışarıda gezinme yeri olmayan ahırlar: Bu ahırlarda duraklar, gezinme yerleri ve yemliklerin üstü kapalıdır. Ancak yemlik yolu dışarıda olabilir. Ahırın ön yüzeyi açık yapılır. Ahırda sürekli temiz hava hâkimdir. Sağım yeri ahıra bağlantılı biçimde düzenlenir.
    • Açık, dışarıda gezinme yeri olan ahırlar: Bu sistemde sadece durakların bulunduğu kısmın üzeri kapalıdır. İnekler dışarıda bulunan gezinme yerlerinde gezinir ve orada bulunan yemliklerde yemlerini yer.
    • Kapalı, sıcak ahırlar: Bu sistemde ahır elemanları kapalı ahırda bulunur. Ahır havalandırma sistemi arzu edildiği zaman açılır. Ahırda kış ve yaz iklim koşullarının ayarlanabilmesi için duvar ve çatıda yalıtım malzemesine ihtiyaç  vardır. Ahır sıcaktır, inşaat maliyeti yüksektir. Son yıllarda kullanımından vazgeçilmektedir
    • Ahırları Oluşturan Unsurlar

    • Temel

    Sağlam toprak üzerine taş veya diğer inşaat malzemeleri ile temel atılır. Temel derinliği sıcak yerlerde 30 cm, soğuk 60 cm kadar olmalıdır. Temel rutubete karşı izole edilirse çok iyi olur.

    • Zemin

    En iyi zemin tuğla ile yapılır. Bu amaç için hazırlanmış tuğlalarla çok sağlam bir zemin yapılır. Taş veya beton zemin de oldukça iyidir. Taş zeminler soğuk tutar, temizliği zor olur. Beton kullanılırsa önce taş döşemeli, arlarını çakıl ile doldurulup, üzerine kömür cürufu döküp iyice dövdükten sonra yüksek dozajlı betonu dökmelidir.

    Beton zeminde hayvanlar kayıp düşmesin diye üzerine oluklar açılmalıdır.  Ahırın uzunlamasına, idrar kanalının gübre çukuruna doğru eğimi %1 olmalıdır. Durakların gübrelik ve idrar kanalına doğru eğimi %1-2 arasında olmalıdır.

    • Duvarlar

    Duvar yapımı için tuğla, briket, betonarme, kerpiç gibi inşaat malzemeleri uygundur. Duvarların iç ve istenirse dış yüzü sıvanmalıdır. Tesis kurulacak yer 1. ve 2. derece deprem bölgesinde ise inşaatın sağlamlığı için ne yapılması gerektiği uzmanlardan öğrenilmelidir.

    • Çatı

    Ahırların tabandan saçaklara kadar yüksekliği, tesisin bulunduğu bölgenin iklimi ve ahırdaki hayvan miktarına göre değişmekle birlikte 3-3,5 metre arasında olmalıdır. Çatı, içerinin sıcağını dışarıya, dışarının soğuğunu içeriye geçirmemelidir. Yağmur suları içeriye akmamalıdır. Doğal havalandırmayı sağlamak için 22-25°lik bir çatı eğimi olmalıdır. Ahırın tavan veya çatısının naylon, ziftli bez gibi gaz geçirmeyen maddelerden kaplanması, kiremit altına bu maddelerden döşenmesi havalandırma açısından çok sakıncalıdır.

    Resim 1.10: Ahır çatı sistemi
    • Kapılar

    Kapılar ahşap ve metal olabilir. gayet kapılar büyük ise metal olması daha iyi olur. Ahırın büyüklüğüne uygun olması gerekmektedir. Kapıların kenarları keskin köşeli olmamalıdır. Eşikler ahır zemini ile aynı düzeyde olmalı, ahır dışında 4-8 cm yüksekte olmalıdır. Ahır kapıları daima ahırın dışına açılmalıdır. Böylece hayvanların kolayca dışarıya çıkarılması mümkün olur.

    • Pencereler

     Pencereler hayvanlar için gerekli olan ışık ve havayı sağlamaktadır. Ahırda pencere hesaplaması ahırın büyüklüğüne göre hesaplanmaktadır. Ahırdaki pencere alanı ahırın taban alanının yirmide birinden az olmamalıdır. Pencereler vasistaslı yani çerçeve alttan menteşe ile kasaya bağlı, üstten içeriye doğru açılacak şekilde olmalıdır.

    Pencereler ahşap ve metalden alabileceği gibi plastikten de olabilir. Pencereler hayvanların omuz yüksekliğinden en az 40-50 cm yüksekliğinde olmalıdır. Yani içeriye giren hava  hayvanlar  üzerinde  cereyan  oluşturmamalı  ve  dışarıya  doğru  olan  hava  akımını engellememelidir.

    • Bacalar

     Ahırda biriken kirli hava havalandırma bacalarından dışarıya çıkar. Baca olmasa ahır havalanamaz. İnşaat esnasında havalandırma bacaları konulmamışsa yaklaşık 5 metrede bir ve mahya açıklığının sağ ve solunda olacak şekilde çatının en yüksek yerine boyutları 25×25 cm’den az olmayacak şekilde bacalar yapılmalıdır.

    Bacaların üzerine yağan yağmur ve kar sularının akmaması için uygun malzemeden şapka yapılmalıdır. Birden fazla bacanın gerektiği hâllerde baca kesit ve yüksekliklerinin aynı olması gereklidir. Baca etkili yüksekliğinin yeterli bir havalandırma için en az 4 metre olmalıdır.

    100 m² bina taban alanı için en az bir adet baca hesaplanmalıdır. Bacanın iyi çalışabilmesi için izole malzemelerle kaplanması, çatı mahyasından itibaren baca yüksekliğinin en az 60 cm olması ve baca ucunun 15-20 cm kadar tavandan içeri girmesi gereklidir.

    2. KOYUN-KEÇİ AĞILI VE ÖZELLİKLERİ

    Ağılların plânlanmasında iki ana amaç göz önüne alınır. Birincisi verimli bir üretim için hayvanlara uygun barınak şartlarını hazırlamak, ikincisi ise iş gücü tasarrufu sağlamaktır.

    Ülkemizde yaygın olarak iki tip ağıl yapılmaktadır. Bunlar, sundurma tipi ağıllar ve kapalı, tam korumalı ağıllardır.

    Sundurma tipi ağıllar; kışları kısa ve ılık geçen bölgelerde tercih edilmektedir. Bu ağılların, çatı ve rüzgâra bakan cephesi kapalıdır. Kışları biraz daha serin geçen bölgelerde ise üç cephesi kapalı yapılabilir.

    Kapalı (tam korumalı) ağıllar; kışları soğuk geçen bölgelerde plânlanması uygundur.

    Kapalı ağılların inşasında, bazı teknik kurallara dikkat edilmelidir.

    • Koyunların Çevre İstekleri

    • Isı İstekleri

    Koyun en dayanıklı evcil hayvanlardan biridir. Çevre şartlarına çabuk uyum sağlayabilir. Sahip oldukları kalın yün tabakası ile ani sıcaklık düşmelerini tolere edebilir. Solunumlarıyla da büyük ölçüde sıcaklığa karşı koyma yeteneğine sahiptir.

    Koyunların verim düzeylerini artırma, onlara uygun çevre koşulları sağlamakla mümkündür. Koyunların iklimsel çevre istekleri deyince akla ilk gelen sıcaklık ve rutubettir. Uygun sıcaklık istekleri 13-14°C’dir. Düşük sıcaklıklardan fazlaca etkilenmez, –40°C’de bile fizyolojik faaliyetlerini düzenli olarak sürdürebilir. Buna karşılık yüksek sıcaklıktan çabuk etkilenir. Çevre sıcaklığı 25°C’nin üstüne çıktığı zaman süt verimi ile gelişmenin düştüğü tespit edilmiştir. Ancak sıcaklık tek başına ele alınan bir ölçü olmamalı, rutubetle birlikte değerlendirilmelidir. Koyun ağılları için rutubet %65-70 olmalı, % 75-80’in üzerine çıkmamalıdır. Özellikle yapağı için yetiştirilen koyunlarda rutubetin % 60 civarında olması istenir.

    Koyun ağılları planlanırken soğuktan çok sıcaktan korunma esası üzerinde durulmalı ve rutubeti yüksek olmayan bir ağıl içi ortam oluşturulmaya çalışılmalıdır. Ülkemizin büyük bir kesimi kapalı ağıl tipi yerine, açık ağıl tipine uygundur. Açık ağıl tipi, iklim koşullarına da bağlı olarak duvarların bir ya da birkaçı, kısmen ya da tamamen açık biçimde yapılabilir.

    • Alan İstekleri

    Koyunların yaş ve cinsine göre alan istekleri;

    • Gebe ve emziren koyun için: 2,25-2,5 m2,
    • Erkek veya dişi toklu için: 0,5-0,6 m2,
    • Koç için: 1,2-1,5 m2,
    • Koyun için: 0,8-1 m2,
    • Süt emen kuzu için: 0,3-0,4 m2

    Gezinti avlusu, ağılın kapladığı alanın iki katı olmalı, etrafı 1 m yükseklikte çevrilmelidir.

    • Keçilerin Çevre İstekleri

    • Isı İstekleri

    Keçiler düşük ve yüksek sıcaklık değerlerine direnç gösterir. Kapalı ağıllarda optimum sıcaklık 6-12°C arasında değişebilir.

    Keçilerin doğum yapma dönemlerinde iç ortam sıcaklığı 10-14°C yükseltilmelidir.

    • Alan İstekleri

    Ağıllarda keçiler için ayrılacak alan hayvanların yaş ve yetiştirilme şekline göre değişir. Ergin bir keçi için kapalı alanda 0,75-1 m2 yer yeterlidir. Oğlaklı keçiler için ihtiyaç duyulan alan 1,25-1,50 m2dir. Tekeler ayrı bölümlerde barındırılmalıdır. Tekelerin alan ihtiyacı 3-4 m2dir.

    Ağıl olarak hesaplanan alanın yaklaşık olarak iki katı kadar bir alan gezinti alanı olarak ayrılmalıdır.

    • Ağılların Planlanması

    Ağıl boyutlandırılmasında ele alınan ölçütler, genişlik uzunluk ve yüksekliktir. Ağıl genişliği, barındırma sistemine ve doğal havalandırmaya bağlı olarak belirlenmelidir. Ağıl uzunluğunun belirlenmesinde kısıtlayıcı bir etmen yoktur. Ancak arazinin durumu bir ölçüye kadar sınırlayıcı etki yapabilir. Ağıl yüksekliği ise barındırma sistemine ve iklim koşullarına göre belirlenir. Gübre temizliği traktör ile yapılacak ise en az yükseklik 2,70 m olmalıdır. Sıcak bölgelerde ağıl yüksekliği yaklaşık 3 m yapılabilir.

    • Ağıl yeri seçiminde şu konulara dikkat edilmelidir:
    • Taban suyu yüksek olmamalı,
    • Meraya yakın olmalı,
    • Meyilli arazi üzerinde olmalı,
    • Yerleşim biriminden uzak olmalı,
    • Kuzey rüzgârlarına kapalı olmalıdır.
    • Ağıl yapımında dikkat edilecek hususlar;
    • Bölgenin iklimine uygun olmalı,
    • Hâkim rüzgârlardan ve soğuktan korunmuş olmalı,
    • İşlerin kolay görülmesine uygun olmalı,
    • Hayvan sayısına yeterli olmalı,
    • Maliyeti düşük olmalıdır.
    • Ağıl işletme içindeki konumunu belirlerken ele alınacak özellikler;
    • Meraya yakınlık,
    • Ağıl kokusunun konutlara ulaşamayacağı yer ve uzaklık,
    • Ağıl yerinin meyilli arazide olması,
    • Taban suyunun yüksek olmaması,
    • Yaz hâkim rüzgârlarına açık olması şeklinde sıralanabilir.
    Resim 2.1: Keçi ağılı
    • Diğer hayvan  barınaklarında  olduğu  gibi  koyuna  yapılacak  yerin  seçiminde  de üzerinde durulması gereken özellikleri şöyle sıralayabiliriz:
      • Yol durumu,
      • Su temini,
      • Elektrik temini,
      • Servis kolaylığı,
      • Topoğrafik durum,
      • Drenaj durumu,
      • Bitki örtüsü ve rüzgâr kıranlar,
      • Ağılın yönlendirilmesi,
      • Yangından korunma,
      • İşletmenin ileriki yıllarda büyüme
    • Koyun ağılının hazırlanmasında ve planlanmasında ele alınacak özellikler -ölçütler şöyle sıralanabilir:
    • Koyunlarda yılda yenileme oranı %20 olmalıdır.
    • Kuzulama oranı, koyun başına yılda 1,2 kuzu hesaplanmalıdır.
    • Sürüdeki dişi  koyun  sayısının  en  az  %10’u  kadar  doğum  bölmesi ayrılmalıdır.
    • Doğum bölmesinin alanı 1,5-2 m2olmalıdır.
    • Koyunlar, koyun başına yılda 750-800 kg gübre üretir.
    • On iki haftalık barındırma süresi için koyun başına yataklık tüketimi 75 kg
    • Üç aylık kış mevsimi boyunca 1,5 kuzulu koyun başına depolama olan ihtiyacı: 0,5 m3balyalı kuru ot, 0,6 m3 silaj yemi, 0,25 m3 kesif yem ve 0,5 m³ saman olarak hesaplanmalıdır.
    • Geleneksel tip bir ağılda bir kişi yaklaşık 320 koyuna Kuzulama döneminde yardımcı bir elemana ihtiyaç vardır.
    • Ağılları Oluşturan Unsurlar

    Ağılları oluşturan unsurlar; temel, zemin, duvarlar, çatı, kapılar, pencereler ve bacalardır.

    • Temel

    Ağılların temeli, bina yükünü taşıyacak şekilde yapılmalıdır. Temelin yapımında taş veya demir-beton kullanılabilir.

    Temel derinliği 40-70 cm, temel genişliği ise 40-50 cm olmalıdır.

    • Zemin

    Ağıl tabanı, beton veya sıkıştırılmış topraktan yapılabilir. Ağılın zemini; rutubetsiz, su birikmeyecek şekilde düzgün, temizlenmesi kolay olmalıdır. Ağıl tabanı, toprak yüzeyinden 20-25 cm yüksek olmalı ve yılda en az bir defa tamamen temizlenmelidir.

    Ağıllarda normal ve ızgaralı zemin uygulanabilir.

    • Normal zemin: Bu başlık altında, beton, blokaj üzerine kum-çakıl ve sıkıştırılmış toprak taban Beton taban idealdir. Yapılışı, 15 cm blokaj üzerine 5-8 cm beton dökülür. Diğer taban uygulamalarına göre pahalıdır. Blokaj üzerine 5-8 cm kum-çakıl serilerek yapıları taban şekli de koyun ağıllarında uygulanmaktadır.

    En uygun kullanılan taban şekillerinden biri de sıkıştırılmış toprak tabanlardır. Toprak tabandan beklenen; idrarı tutmaması, çamurlaşmaması, haşere ve asalakların barınmasına ortam hazırlamamasıdır. Bunları sağlayan toprak taban en ekonomik tabandır.

    Yağmur sularının ağıl tabanına sızmasını önlemek için, ağıl etrafının çok iyi drene edilmesi ya da tabanın 20-30 cm yüksek inşa edilmesi gerekir. Yine ayrıca barınak tabanının, barınağın ön tarafına doğru %5-7’lik bir eğimli yapılması önerilir.

    • Izgara zemin: Entansif koyunculuk yapanlar ve özellikle de kuzu besicileri için önerilir.
    Resim 2.2: Tel ızgaralı ağıl

    Izgaralar, ahşap, metal ya da betondan yapılabilir. Ahşap ızgara boyutları (çıta kesitleri) 4×5 cm, 5×5 cm ve 6×5 cm şeklindedir. İki çıta arası aralık 1,5-2 cm şeklindedir. Kesitleri verilen bu ızgaralar 10×5 cm’lik kalaslar üzerine çakılmalıdır.

    Metal ızgaralar, yassı demirden yapılabileceği gibi galvanizli örgülü telden de yapılabilir. Örgüler arası açıklık 2×2 cm veya 7,5 x 1,2 cm olabilir.

    Beton ızgaralarda boyutlar, üst genişlik 7,5 cm ve alt genişlik 3,8 cm’dir. Açıklık ise 2,5 cm olacak şekilde yapılmalıdır. Koyunlar beton ızgara tabanlarda diğer ızgara tabanlara kıyasla daha fazla kirlenir.

    Izgara taban toprak seviyesinden 50-75 cm yukarıda olmalıdır. Bu yükseklik yıl boyunca gübre birikimine yeterli olacaktır. Gübre yılda bir kez temizlenir.

    • Duvarlar

    Duvar malzemesi olarak taş, tuğla, briket ve kerpiç kullanılabilir. Malzeme seçimi bölgeye ve ekonomik oluşuna göre yapılmalıdır.

    Duvar yüksekliği, barındırma sistemine ve iklim koşullarına bağlı olarak  değişir. Koyunların temas ettiği duvarın yüksekliği en az bir metre olmalıdır. Ayrıca bu kısımlar dayanaklı malzemelerden yapılmalıdır. Bazı durumlarda duvar yüksekliği saçak yüksekliğine kadar yapılabilir.

    Saçak yüksekliği (ağıl yüksekliği) sıcak bölgelerde 3 m olarak önerilebilir. Gübre temizliğinin traktörle yapıldığı durumlarda en az yükseklik 2,70 m olmalıdır.

    Kapılar genellikle barınağın kısa kenarına yerleştirilmelidir. Kapı boyutları kullanılan alet/ekipmana bağlı olarak değişiklik gösterir. Genişlik için önerilen ölçü 2,40 m’dir. Pencere alanı,  taban  alanının  yaklaşık  %5’i  kadar  olmalıdır.  Pencerelerin  tabandan  yükseklikleri belirlenirken 30-50 cm’lik gübre yığılmasının olabileceği göz önüne alınmalıdır.

    • Çatı

    Tüm hayvan barınaklarında olduğu gibi koyun ağıllarında da çatı barınağın en önemli kısmını oluşturur.

    Çatı genişliği 7 m’ye kadar olan ağıllarda tek eğimli, daha büyük genişliklerde ve çift eğimli (beşik) çatı tipi uygulanabilir.

    Çatı yapımında ele alınan etmenler, çatı eğimi, çatı sırtı şekli, saçak uzunluğu ve örtü malzemesi olmalıdır.

    Çatı eğimi, çatı tipine, kullanılan örtü malzemesine, iklim koşullarına ve uygulanan havalandırma yöntemine bağlı olarak değişiklik gösterir. Doğal havalandırma yönünden ele alındığında çatı eğiminin en az %26 olması gereklidir. Bu ölçüt çatı eğiminin belirlenmesinde kullanılan en önemli etmenlerden biridir.

    Koyun ağıllarında saçaklar, kışın yağmur sularının, yazın da güneş ışığının doğrudan ağıla girmesini önleyecek şekilde planlanmalıdır.

    Ağıllarda çok değişik örtü malzemeleri kullanılabilir. Malzeme seçiminde amaca uygunluk göz önüne alınmalıdır. Çatı örtü malzemesi olarak kiremit, eternit, alüminyum, galvanizli saç gibi malzemeler kullanılabildiği gibi toprak, saz ve kamış da kullanılabilir.

    • Kapılar

    Ağıl kapıları koyunların ve keçilerin rahatça girip çıkabileceği, gerektiğinde traktör ile temizlik yapılabilecek genişlikte olmalıdır. Ahşap veya demir kullanılabilir.

    • Pencereler

    Ağıl pencereleri bol ışık girecek şekilde olmalıdır. Pencereler içeri doğru açılmalı ve vasistaslı yapılmalıdır. Pencere yükseklikleri; zeminden 2,5-3 m yüksekte, ahşap veya metalden yapılarak boyanmalıdır.

    • Bacalar

    Havalandırma bacaları, ağılın içinde birikecek kirli havayı kolayca tahliye edebilmelidir. Bu nedenle, yeterli genişlikte yapılmalıdır.

    • Ağıl Bölmeleri

    Yemlikler, yem kaybını önleyecek ve yetiştirici tarafından kolayca yapılabilecek biçimde olmalıdır. Yemlikler, kolaylıkla yem konabilecek bir şekilde, duvar kenarlarına ya da bölmelerine orta kısımlarına yerleştirilmelidir. Yemliklerin sürekli olarak temiz tutulmasına özen gösterilmelidir. Yemlikler; kaba yem yemlikleri, kombine yemlikler, yoğun yem yemlikleri, hareketli silaj yemlikleri ve mineral yem yemlikleri olarak incelenmiştir.

    • Kaba yem yemlikleri

    Yemlik yapımında ahşap ya da demir çubuklar kullanılabilir. Yemlik, koyunların kolayca yem yemelerini sağlayacak biçimde yapılmalıdır.

    Bu yemliklerde koyun başına yemlik uzunluğu 45-60 cm, kuzu başına yemlik uzunluğu ise 30-40 cm hesaplanmalıdır. Koyunların yem yeme yüksekliği 30-40 cm kuzuların 25-35 cm olmalıdır.

    • Kombine yemlikler

    Kombine yemlikler sabit ya da taşınabilir şekilde yapılabilir. Taşınabilen kombine yemlikler uygundur. İyi havalarda ağıl dışında da kullanılabilir. Temizleme kolaylığı bakımından düz altlıklı olanlar ve ters çevrilebilenler önerilir.

    Kombine yemlikler, kuzu başına 25-30 cm, koyunlar için 30-45 cm yemlik uzunluğu hesaplanmalıdır. Yemlik genişliği 50-100 cm olabilir.

    • Yoğun yem yemlikleri

    Genellikle oluk biçiminde, ters çevrilebilen, kolaylıkla temizlenebilen ve taşınabilen şekilde yapılmalıdır. Yemlik uzunluğu, kuzular için 30-40 cm, koyunlar için 40-55 cm ve koçlar için 50-60 cm hesaplanmalıdır. Yem yeme yüksekliği ise kuzular için 20-30 cm, koyunlar için 25-35 cm düşünülebilir.

    • Hareketli silaj yemlikleri

    Koyunların, silajdan kendi kendilerine yem yemelerine fırsat verecek şekilde düzenlenmiş çit şeklindeki yemliklerdir. Koyun başına 10 cm yemlik uzunluğu yeterli olabilir.

    • Mineral yem yemliği

    Koyunların tuz ve mineral madde ihtiyaçlarını karşılamak için kullanılır.

    • Suluklar

    Koyunların su tüketimi; suyun sıcaklığına, hayvanın canlı ağırlığına, rasyon tipine, mevsime bağlı olarak değişiklik gösterir. Koyun başına su tüketimi 2-8 litre arasındadır. Ortalama olarak bu değer 3-5 litre alınabilir. Koyun ağıllarında, yalak tipi, otomatik ve damla suluklar kullanılabilir.

    Yalak tipi suluklar galvanizli saç ya da betondan yapılabilir. Bu tip suluklarda şamandıra kullanılabilir. Tabandan olan yüksekliği 40 cm olmalıdır. Her 10 koyuna 30-35 cm suluk uzunluğu düşünülmelidir. Otomatik suluklarda ise 25-40 koyuna bir otomatik suluk hesaplanmalıdır. Damla suluklar fazlaca kullanım alanı bulamamıştır.

    Resim 2.3: Otomatik suluk

    Suluklar koyunların dinlenme yerlerine yerleştirilmemelidir. Ayrıca suluklar, yemliklerden en az 25-30 m uzaklıkta olmalıdır. Aksi hâlde ağızlarıyla taşıdıkları yem kalıntıları sonucu suyu kısa sürede kirletir.

    • Doğum bölmesi

    Ağıl içinde yetiştirme şekline bağlı olarak sabit ya da taşınabilir çitlerle bölmeler yapılabilir. Doğum bölmeleri planlanırken ağılın en sıcak olan, rüzgar tutmayan yerleri seçilmelidir. 100 dişi koyuna en az 10 doğum bölmesi gereklidir. Doğum bölmesinin boyutları 1,2xl,2 m veya l,2xl,5 m olabilir.

    Koyun ağıllarında kullanılan bir diğer bölme kuzulu koyun bölmesidir.  Bunlardan başka taşınabilir çitlerle gebe koyunlar, toklular, kısır koyunlar, koçlar ve hasta hayvanlar için de ayrı bölmeler düzenlenebilir.

    • Sağım yeri

    Sağım yeri olarak ağıl içindeki bölmelerden biri kullanılabileceği gibi ayrı sağım yeri de yapılabilir. Sağım elle yapılabildiği gibi makineli sağım daha uygundur. Süt koyunculuğunda iş gücünün önemli bir kısmı sağım için gereklidir.

    Resim 2.4: Keçilerin otomatik sağım odası

    El ile yapılan sağımlarda iki sağıcıya bir tutucu gerekir. Sağım için iş gücü ihtiyacını azaltmak, temiz ve kokusuz süt elde etmek amacıyla sabit ve taşınabilir sağım yerleri yapılabilir. “Kotra” adı da verilen bu tip sağım duraklarında çitlerin yüksekliği 100-105 cm olabilir. Sağım direğinin ön genişliği 30-35 cm arka genişliği ise 50-55 cm olmalıdır.

    Resim 2.5: Merada koyunların elle sağılma yeri

    3. KÜMESLER VE ÖZELLiKLERi

    • Tavukların Çevre İstekleri

    Kümesler gürültülü alanlardan uzak olmalıdır. Arazinin durumuna göre tesislerin ileride alabileceği biçime göre yerleşim alanı önceden oluşturulmuş olmalıdır. Kümes kurulacak yer, hava sirkülasyonu olacak şekilde planlanmalıdır.

    Hava hareketinin olumsuz etki yapmaması için hava akımı hızının tavuk kümeslerinde en çok 0,3-0,6 m/sn., civciv kümeslerinde 0,3-0,7 m/sn.yi aşmaması gerekir.

    • Isı İstekleri

     

    Tavuklar aşırı iklim koşullarına dayanıksız olduklarından barındırıldıkları yerlerde optimum çevre şartlarının sağlanması gerekir. Bununla beraber tavukların vücut ısısını çevre koşullarına bağlı olmaksızın belli sınırlar içerisinde tutmaya yarayan bir mekanizma vardır. Tavukların vücut sıcaklıkları; yaş, cinsiyet ve hareketliliklerine bağlı olarak ortalama 41,5°C dolayındadır.

    • Tavuklarda ısı üretimi ve ısı kaybına etki eden faktörler şunlardır:
    • Fiziksel hareketlilik,
    • Sıcaklık ve nem,
    • Yem tüketimi,
    • Kümes içi hava sirkülasyonu.
    • Alan İstekleri

    Kümes büyüklükleri 20-25 tavuk alanından, binlerce hatta on binlerce tavuk alanına kadar değişir. Kümeslerin büyüklükleri arttıkça hayvan başına düşen masraflar azalmaktadır. Günümüz şartlarında ülkemizde karlı bir tavukçuluk için en az 1500 tavukla çalışılmasını gerektirir. Bu sayı etçi tavukçuluk için en az 5000 olmalıdır.

    Kümes büyüklükleri hesaplanırken hayvanların alan ve hava istekleri göz önünde bulundurulur. Hayvan başına gerekli hava miktarı 0,5 m3 olup tavan yüksekliği buna göre planlanmalıdır. Aşağıdaki tabloda civciv, piliç ve tavukların alan istekleri gösterilmektedir.

    Civciv

    (0-6 hafta, yer tipi)

    Cinsi m2ye konacak civciv sayısı
    Leghorn tipi 14
    Orta boy yumurtacı 12-13
    Orta boy damızlık 10-11
    Orta boy damızlık horoz 8-9
    Et tipi damızlık horoz 7

    Tablo 3.1: Civcivlerin alan ihtiyacı

    Piliç

    (16-18 hafta, yer tipi)

    Cinsi m2 ye konacak piliç sayısı
    Leghorn tipi 8
    Orta boy ticari 6
    Orta boy damızlık 5
    Orta boy damızlık horoz 4
    Et tipi damızlık horoz 2-3

    Tablo 3.2: Piliçlerin alan ihtiyacı

    CiNSi Yer tipi Izgara Tor Yer- ızgara Yer-tor
    Yumurta tavukları Mini leghorn tipi 8-9 16 16 10-11 10-11
    Normal leghron tipi 6 10-11 10-11 7 7
    Orta boy ticari 5-6 8-9 8-9 6 6
    Damızlık tavuklar Mini leghorn tipi 7 10-11 10-11 8 8
    Normal leghron tipi 5-6 8 8 6 6
    Orta boy ticari 4-5 7 7 5 5

    Tablo 3.3: Tavukların alan ihtiyacı

    Bu bilgilere göre örneğin 1000 adet leghorn (legorn) tipi tavuk barındıracak bir kümesin boyutlarını hesaplayalım; 1m2 taban alanına 5 tavuk konacağını düşünürsek gerekli taban alanı 200 m2dir. Kümesi 10×20 m olarak planladığımızı düşünelim. Her tavuğa 0,5 m3 iç hacim düşeceğine göre 1000 tavuk için gerekli iç hacim 1000×0,5=500 m3 yapar. Bu kümesim taban alanı 200 m2 olduğuna göre tavan yüksekliği 500/200=2,5 m olmalıdır.

    • Hindilerin Çevre İstekleri

    Dünya nüfusunun hızla artması nedeniyle hayvansal protein açığının kapatılmasında kanatlı hayvancılığına duyulan ilgi, tavukçulukla beraber hindiciliği de ön plana çıkarmıştır. Bu nedenle ülkemizde de ciddi olarak hindi yetiştirilen işletmeler kurulmuştur. İşletmeden kâr elde etmenin en önemli yolu işi bilerek yapmaktır. Hindilerin çevre, alan ve ısı isteklerinin doğru tespit edilmesi ve hindi kümeslerinin doğru teşkil edilmesi gerekir.

    Hindiler; civciv, palaz ve yetişkin olarak ele alınır. Hindi kümeslerinde kullanılacak atlık küflü, nemli olmamalıdır. Altlık olarak talaş, sap, kuru ot gibi nemi çeken materyaller kullanılabilir. En iyisi kalın planya talaşıdır.

    Resim 3.1: Hindi Palazı

    Hindilerin suluklarında sürekli olarak taze ve içilebilir su bulunmalıdır. Havalandırma sürekli ve hindileri cereyanda bırakmayacak şekilde olmalıdır.

    • Isı İstekleri

    Hindilerin yaş durumuna göre ısı istekleri farklı farklıdır. Buna göre; civcivler ilk geldiğinde kümes alanı 3 m çapında yuvarlak bölmelere ayrılır. Her bölmeye bir ısıtıcı bırakılmalı ve ısıtıcının merkezindeki ısının 43-46°C olması sağlanmalıdır. Büyütme döneminde kümes ısısının 37°C’nin altına düşmemesi, 40°C’yi de geçmemesi gerekir. Isıtıcılar yemliklere fazla yakın olmamalıdır. Semirtme dönemlerinde genellikle ısıtıcıya gerek duyulmaz. Fakat kış aylarında ilk 3 hafta kümes ısısının 20°C’nin altına düşmemesine dikkat edilmelidir.

    Hindi yetiştiriciliğinde en önemli nokta hindi civciv ve palazlarının üşümemesidir.

    Ayrıca hava akım cereyanında kalmamasıdır.

    • Alan İstekleri

    Büyütme kümelerinde çapı 3 m olan yuvarlak bölmeler oluşturulur. Bölmelerin içine 240-320 adet civciv bırakılır. Islak ve kekleşmiş altlık günlük olarak değiştirilmelidir. Bölme içindeki altlığı altından karıştırmak gerekir. Gerektiğinde yeni altlık ilave edilmelidir. Altlıktaki nem ve tozun kontrolü için sabit basınçlı havadan yararlanılır.

    Hindi palazlarında her m2ye 4-5 palaz hesaplanmalıdır. Hindiler için m2ye 2-3 adet ve damızlık hindilerde m2ye 1-1,5 adet olmalıdır. Daha dar olan alanlarda hindilerde stres meydana gelmekte ve bu da verim düşüklüğüne sebep olmaktadır.

    • Kümes Tipleri

      Kümesler; değişik yönlerden çeşitli sınıflandırmalara tabi tutulur.

      • Yapılacak tavukçuluk tipine göre;

      • Civciv büyütme kümesleri,
      • Kasaplık piliç kümesleri,
      • Yumurta tavuğu kümesleri,
      • Damızlık veya çiftleştirme kümesleridir.
      • Yapı şekillerine göre;

      • Çok katlı kümesler,
      • Tek katlı kümesler,
      • Taşınabilir kümesler,
      • Bir tarafı açık kümesler,
      • Tamamen kapalı ve kontrollü kümeslerdir.
      • Zemin yapılarına göre;

      • Yer tipi kümesler,
      • Tor (sık gözlü ağ) zeminli kümesler,
      • Izgara zeminli kümesler,
      • Izgara-yer, yer-tor karışık zeminli kümesler,
    • Taşınabilir Kümesler

    Taşınabilir kümesler basit yapılı kümeslerdir. Yöreye ve bölgeye göre yeri değiştirilebilen, basitliğinden dolayı kullanışlı olan kümeslerdir. Genellikle basit düşünülen bu tip kümesler çiftçinin yıllara göre değişen ihtiyacını karşılamak için kurulur.

    • Sabit Kümesler

    Sabit kümesler; tünekli ve kafesli kümesler olarak ikiye ayrılır.

    • Tünekli Kümesler

    Bu sistem, yüksek oranda döllü kuluçkalık yumurta elde etmek amacıyla damızlık sürüler için önemli olmakla beraber büyütme dönemi hayvanları için de kullanılabilir.

    Bu kümeslerde ızgaralı bölümde ızgara olarak fabrikasyon imalı tel ızgara da kullanılmakta ise de bu pek tercih edilmemektedir. Bu kümes tipi bugün en iyi olarak broyler yönlü damızlık sürüler için kullanılmaktadır.

    Bu sistemde hayvanlar ızgaralar  üzerinde bulunmaya da alıştırılmalıdır. Hayvanlar yerden ızgara üstüne sıçramaya alıştıktan sonra yemlik ve sulukların yataklık üzerinde durması bırakılırsa onları kullanmak istemeyecektir. Ancak bu tip kümeslerin çoğunda ızgaralar üzerine otomatik yemlik ve suluklar yerleştirilir.

    8 haftalık yaşa kadar yemlik ve sulukların tamamı yataklık üzerine konmalıdır. Hayvanlar otomatik yemlik ve suluklardan yem yemeye ve su içmeye başladıktan sonra yataklık üzerinde bulunan yemlik ve suluklar tedrici olarak kaldırılır. Buna alışamayan veya yeni yemliklerin yerini öğrenemeyen az sayıda hayvan bulunabilecektir. Ancak bunlar da zamanla  alışacaktır.  Keza  hayvanlar  önce  yataklık  üzerine  çökecek  ancak  hayvanlar büyüdükçe ızgara üzerindeki tüneklere de çıkmaya alışacaktır.

    • Kafesli Kümesler

    Bu sistemde tavuklar kümes içerisindeki kafeslerde barındırılır. Kafesli kümeslerde çok düzenli bir havalandırma yapılmalıdır. Bu sistemin yararı metrekareye düşen tavuk sayısının fazla oluşu ile (kafes tipine göre 12-27 tavuk/metrekare) yer ve iş gücünden tasarruf sağlanmasıdır. Ayrıca daha kolay ayıklama, daha az yem tüketimi, altlık giderinin ortadan kaldırılması, parazitler, hastalıklar, tüy yolma ve kanibalizmin (birbirini gagalama) azalması gibi olumlu yönleri de vardır. Bunun yanı sıra ilk yapım giderlerinin yüksekliği, özel yemleme ve itinalı bakım gereği kafes yorgunluğu, karaciğer yağlanması ve kırık-çatlak yumurta miktarının artması gibi sakıncaları da vardır.

    Kafesler 2-2,5 mm çapındaki galvanizli tel çubukların 2×5 cm veya 2×6 cm aralıklarla kaynaklanması ile yapılır. Kafes tabanının meyli %15,8–17,6 olup bu meyilde yuvarlanan yumurtalar öndeki yumurta tablalarında toplanır. Kafes blokları arasındaki servis yolunun genişliği kafes tiplerine göre 60-75 cm arasında değişebilir. Kafes blokları kümes içerisinde birden fazla sıra hâlinde yerleştirilir. Her blokta kafesler tek veya çok katlı olarak dizilir. Bu dizilişler yatay, dikey veya kademeli olabilir.

    KAYNAKLAR

    • ARPACIK, Rafet, Entansif Sığır Besiciliği, ġahin Matbaası, Ankara, 1997.
    • GÜNAY, Murat, Sığırcılık, Tarım ve KöyiĢleri Bakanlığı Yayın Dairesi BaĢkanlığı Matbaası, Ankara.
    • ÖZEN, Nihat, Tavukçuluk, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Basımevi, Samsun, 1989.
    • ÖZENLİ, Fikret, Tavukçulukta Karşılaşılan Önemli Hastalıklar ve Yetiştirme Problemleri, Anadolu Üniversitesi Basımevi, İstanbul, 1985.

Paylaş :

Daha Fazla Makale

Leave a Reply