POULTRY EQUIPMENT

KÜMES DONANIMLARI

İnsanların hayatını sağlıklı bir şekilde sürdürmelerinin ilk şartı iyi beslenmedir. İyi beslenme için ise özellikle hayvansal ürünlerin yeterli düzeyde tüketilmesi gerekir.

Diğer hayvansal gıdalar gibi tavuk eti ve yumurtanın da insanın bedensel ve zihinsel gelişimindeki önemi anlaşıldıkça bu ürünlere olan talep artmıştır. Hayvansal protein açığının kapatılabilmesi için hayvancılığın genel olarak geliştirilmesi gerekmekte olup, hayvancılık içerisinde tavukçuluğa özel bir yer ve önem verilmesi son derece önemlidir.

İyi bir kümes, hayvanlara uygun bir çevre imkânı oluşturacağından verimi doğrudan etkileyecektir. Bunun için uygun kümes donanımlarının seçimi önemlidir.

1. YEMLİKLER

Kümes içinde bulunan en önemli ekipmanlardan biri olan yemlikler, farklı yapılarda ve farklı malzemelerden yapılır. Kümeslerde önemli olan, hayvan sayısı ve kümesin büyüklüğüne uygun sayıda yemlik bırakılmasıdır.

  • Yemliklerde Dikkat Edilecek Hususlar

Tavukçulukta yemlik oldukça önemlidir. Yemin zayi olma oranını en aza indirmek yetiştiriciler için önemlidir. Yetiştiricilikte en önemli girdi (masraf) yemdir. Bu nedenle yem tüketiminin en aza indirilmesi ve dolayısıyla yem israfının da en aza indirilmesi gerekir. Kullanılan yemliğin yem israfına sebep olmayacak yapıda olması gerekir.

Yemliklerde aranan özellikler şunlardır:

  • Yemlikler kolay doldurulabilir olmalı,
  • Kolay temizlenebilir olmalı,
  • Yem zayiatını asgari düzeyde tutabilir olmalı,
  • Yemlikler, içlerine hayvanların giremeyecekleri şekilde olmalı,
  • Yemlikler, içlerine hayvanlar tarafından yataklık materyali bulaştırılmayacak şekilde olmalı,
  • Hayvanların rahatça yem yiyebilecekleri yükseklikte düzenlenebilmeli,
  • Maliyeti düşük olmalı,
  • Kolay temin edilebilir olmalı,
  • Kurulumu ve toplanması kolay olmalı,
  • Dayanıklı malzemeden yapılmış olmalıdır.
  • Yemlik Çeşitleri ve Özellikleri

Bugün farklı ihtiyaçlara göre yapılmış çok çeşitli yemlik tipleri bulunmaktadır. Bu ekipmanların otomatik olanları hem iş gücünden tasarruf sağlarlar hem de yemi temiz ve taze özellikte tutarlar ancak bu otomatik ekipmanların kullanılabilmesi için elektrik kesilmelerine karşı işletmede jeneratör bulunması zorunludur.

Resim 1.1: jeneratör
  • Otomatik Olmayan Yemlik

Otomatik olmayan yemliklere basit yemlik de denir. Küçük işletmeler ve aile tipi kümeslerde kullanılan yemliklerdir. Basit yapılıdırlar. Evlerde hobi olarak tavuk yetiştirenlerin kullandığı gibi eski bir kapta yemlik olarak kullanılabilir.

Bu yemliklerin diğer yemliklere göre dezavantajları; elle doldurulduğundan otomatik yemliklere göre daha fazla iş gücü gerektirir ve hayvanlar yemliğin içine girebildiklerinden yemin kirlenme durumu fazladır. Avantajları ise ucuz ve kolay temin edilebilmesidir.

Otomatik olmayan yemlikler:

  • Oluklu,
  • Tekne,
  • Köşeli veya yalak şeklindeki yemliklerdir.
Resim 1.2: Yuvarlak civciv tabla yemliği

Bu yemlikler kullanılırken üzerleri, hayvanların yemlik içine girmelerini ve yemin zayiatını önleyecek tedbirler düşünülmelidir.

Yemlik altına yükseltici bir materyal konularak hayvanların yürüme seviyesinden yükseltilmesi alınabilecek basit bir tedbirdir.

  • Yuvarlak Yemlik

Bu yemlikler genelde plastik veya sacdan yapılır. Kullanımı basittir. Kümesteki hayvan sayısına göre belli aralıklarda kümes içine yerleştirilir. Yem haznesinin üzeri kapalıdır. Bu iyi bir özelliktir ve yem hayvanlar tarafından kirletilmez.

Yemlikler günün belli zamanlarında birkaç defa silkelenerek boşalan yem yeme yerine yemin dolması sağlanır. Yem haznesi günde 1-2 defa kontrol edilir ve azalan yemliklere yem ilave edilir.

Yuvarlak yemliklerde ihtiyaç duyulan yemlik alanı daha azdır. Belirli yaş dönemleri için yuvarlak yemliklerde hayvan başına ihtiyaç duyulan yemlik alanı 2-4 cm kadardır.

Resim 1.3: Depolu yuvarlak civciv yemliği
  • Köşeli Yemlik

Köşeli yemlik, çift rulmanlı orta göbek sistemi ve çelik döküm yapısıyla uzun ömürlü ve kolay hareket kabiliyetiyle çalışmaktadır. Askı teli sayesinde ağırlık merkezinden dengeli bir biçimde kaldırılmaktadır. Palet ile her yükseklikte uyum içinde çalışmaktadır. Toza, tüye ve çalışmasını engelleyici her türlü maddeye karşı korumalara sahiptir.

  • Oluklu Yemlik

Bunlara oluklu, tekne veya yalak şeklindeki yemlikler de denir. Oluklu yemlikler genellikle uzun olurlar ve elle doldurulurlar. Basit yapılıdırlar ve aynı anda çok sayıda hayvanın yemlenmesini sağlarlar. Bu yemliklerin üzerleri, hayvanların yemlik içine girmelerini ve yem zayiatını önleyecek şekilde yapılırlar.

Resim 1.4: Oluklu yemlik
  • Yarı Otomatik Yemlik

Bu yemliklere askılı yemlikler de denir. Tavana iple asılırlar ve askılı tip yemlik olarak da adlandırılırlar. Yemliklerin doldurulması gün içinde elle yapılır.

  • Askılı Depolu Yemlik

Askılı depolu yemliklerde 20-40 cm çaplı bir silindir yapı ile bu silindirin, üzerine oturduğu yine daire şeklinde derince bir tabla kısmı vardır. Üstten konan yem, silindirin altı ile tabla arasındaki boşluktan akar. Bu yem hayvanlar tarafından tüketilip seviyesi düştükçe yemin akması da devam eder. Gün içinde ara sıra yem kontrolü yapılmalıdır. Yem bazen akmaz ve tablada boşluk olur. Yemlik silkelenirse yem akışı devam eder. Bu yemlikler tavana iple asılırlar. Yem tükendikçe yem arabalarıyla yemlik doldurulur.

Yemliğin maliyeti fazla değildir. Temini ve kullanımı kolaydır. Yemlikler diğer tiplerde olduğu gibi hayvan sayısına ve kümesin büyüklüğüne göre belli aralıklarda ve sayıda bırakılır. Genellikle 25-30 tavuk için 1 adet yemlik bırakılır.

Yemliklerin askı ipi sağlam olmalı ve ara sıra kontrol edilmelidir. Askı ipi hayvanın boyuna göre ayarlanmalı ve hayvan büyüdükçe askının ipi ayarlanmalıdır.

Resim 1.5: Yuvarlak askılı yemlik

1.2.3. Otomatik Yemlik

Otomatik yemliklerin çeşitli firmalarca imal edilmiş değişik tipleri bulunmaktadır. Kafes ve yer sistemlerinde kullanılabilir. Yem, yem deposundan yemliklere otomatik bir mekanizma ile taşınmakta ve dağılmaktadır.

Resim 1.6: Otomatik yemlik

Otomatik yemlikler, ticari sürüler için en uygun sistemdir ve her zaman hayvanlara taze ve temiz yem sağlanması avantajına sahiptirler.

Her yaş döneminde hayvanlara yeterli miktarda yemlik alanı sağlanmalıdır. 0-6 haftalık civciv büyütme döneminde, yemliklerde hayvan başına 5 cm yemlik alanı,7-20 haftalık dönemde 5-7,5 cm olarak hesaplanır. Uzun yemliklerde yemliklerin her iki tarafı da kullanılabilecekse oluk uzunluğu iki yemlik alanı sağlayacağından ona göre alan hesaplanır.

Otomatik yemlikler kullanımı rahat, yem israfı diğer yemliklere göre daha az olan sistemlerdir fakat ilk maliyeti fazladır. Küçük işletmeler için uygun değildir.

Bu sistemde yemleme, belli saat aralıklarında otomatik olarak yapılır. Elektrik kesintisi veya arıza durumlarında yemleme aksayabilir. Bu nedenle sık sık yemleme sistemi kontrol edilmelidir.

  • Yemlik Sayısını ve Sıklığını Etkileyen Faktörler

    Yemlikler kümeslerde belirli bir sayıda ve sıklıkta yerleştirilirler. Yemliklerin sayısını ve sıklığını etkileyen faktörler:

    • Hayvan sayısı: Tavuklar için her 25-30 hayvan için 1 askılı yemlik ve ya 5-7,5 cm otomatik yemlik,
    • Hayvanların ırkı: Hindiler tavuklardan daha iri cüsseli olduğundan aynı sayıdaki hindilere daha fazla yemlik gerekir.
    • Hayvanların yaşı: Bu durumda hayvanın cüssesi ile ilgilidir. Civcivler küçük olduğundan 1 yemlikten 100 civciv faydalanır.
    • Yemliğin büyüklüğü: Büyük yemliklerden daha fazla hayvan faydalanır.
    • Yemliğin şekli: Otomatik yemliklerden daha fazla hayvan faydalanır.
    • Yetiştirme şekli: Kafesli veya yerde yetiştirmede kullanılan yemlikler daha farklıdır. Kafes tavukçuluğunda kanal tipi yemlik kullanılırken, yerde yapılan tavukçulukta her türlü yemlik kullanmak mümkündür.
    • Hayvanları besleme şekilleri: Etlik, damızlık veya yumurtacı tavukların beslenme şekilleri ve vücut büyüklüğü farklı farklı olacağından kullanılan yemliğin şekli ve sayısı da değişecektir.
  • Hayvanların Yaşı

Hayvanların vücut büyüklüğüne ve yaşına göre yemliklerin boyu ve yüksekliği ayarlanır. Her yaş döneminde hayvanlara yeterli miktarda yemlik alanı sağlanmalıdır. 0-6 haftalık civciv büyütme döneminde, uzun yemliklerde hayvan başına 5 cm yemlik alanı hesaplanır. 7-20 haftalık dönemde 5-7,5 cm olarak hesaplanır.

  • Hayvan Sayısı

Kümeslerde 25-30 tavuğa bir yemlik hesaplanır. Bir kümeste 3000 tavuk varsa bu kümese 100-120 adet yemlik bırakılmalıdır. Yemliklerin yetersiz olması hayvanlarda yetersiz beslenmeye strese sebep olur. Stres kanatlı hayvanlarda çok önemlidir. Zira strese

giren tavuklar aşırı duyarlı olurlar. Verim düşer. Birbirlerini gagalamaları sonucu ağır hasarlar oluşur.

Yemlikte 1-2 gün yetecek kadar yem bulundurulmalıdır. Kümese bir sıra suluk, bir sıra yemlik dizilir.

Etlik piliçlerde 33 cm çaplı tabak yemlikler dikkate alındığında 60-70 broyler için bir tabak yeterli olacaktır. Civcivler büyüdükçe alan daralacağından yemlik sayısı her hafta arttırılır. Böylece 33 cm çaplı yemliklerde 40-50 civciv beslenebilir. Hayvanlar büyüdükçe bu işleme devam edilir. Son hafta 1 yemliğe 10 piliç düşecek şekilde düzenleme yapılır.

Bununla birlikte kümes genişliğine göre kullanılacak yemlik hattı sayısı farklılık gösterecektir.

Kümes Genişliği Yemlik Hattı Sayısı
12 m ye kadar 2 hat
13-15 m 3 hat
16-20 m 4 hat
21-25 m 5 hat

Yem silolarının kapasitesi ise sürünün en az 5 gün ideal olarak 7 günlük yemine eşit olmalıdır. Bakteri ve mantar bulaşmasını engellemek için silolar su sızdırmaz olmalıdır. Acil durumlarda yemin değiştirilmesi, yemin çekilmesi veya antibiyotik uygulanmasının zorunlu olduğu durumlar dikkate alındığında her kümes için 2 adet yem silosu kullanılmalıdır.

  • Yetiştirme Şekli

Yemliklerin yapısı ve şekli yapılan yetiştiriciliğine göre değişir. Yumurta tavuğu yetiştiriciliği için kullanılan yemlikler değişiktir. Aynı zamanda etlik piliç yetiştiriciliği için kullanılan yemliklerde de değişiklik görülebilir.

Ticari piyasada metal veya plastik (en yaygını) civciv yemliği, yarka yemliği, tavuk yemliği gibi ticari isimlerle satılan yemlikler kümes tavanına asılan yemlikler olduğu gibi, otomatik yemliklerde mevcuttur.

Resim 1.7: Kafes tavukçuluğunda yemleme

Ekseriyetle günümüz kümeslerinde otomatik yemlikler kullanılmaktadır. Yumurta tavuğu yetiştiriciliğinde kafes sistemi kullanıldığı zaman kafesle bütünleşmiş otomatik bantlı yemlik sistemi kullanılmaktadır. Kafes sisteminde iki yaş dönemi için hayvan başına yemlik alanı ihtiyacı sırasıyla 4,5-5,5 cm ve 5,5-7 cm olarak hesaplanabilir.

Yer tavukçuluğunda da otomatik bantlı yemlikler veya askılı tip yemlikler kullanılır.

  • Besleme Şekli

Etlik veya yumurtacı tavukların yemlikleri farklı olabilir. Aynı yemlik kullanılsa bile yemlik sayısı değişir. Özellikle kesime yakın olan etlik piliçlerde yemlik başına düşen hayvan sayısı yumurtacılara göre daha azdır.

Yemler taze olarak verilmelidir. Uzun oluk veya otomatik yemliklerde, ilk 8 haftalığa kadar her civcive 5 cm yer hesaplanmalı sonra bu rakam 10 cm’ye çıkartılmalıdır. Eğer askılı yuvarlak yemlikler kullanılacaksa her 100 civcive yaklaşık 30 cm çapında 3 adet yemlik yeterlidir.

Yem tüketimi izlenmeli, yemliklerin yüksekliği ayarlanmalı ve yemlikler 2/3 oranında doldurularak yem kaybı azaltılmalıdır.

  • Yemliklerin Temizliği

Tavuk işletmelerinde her dönem sonunda bütün alet ve malzemeler dışarıya alınarak iyice temizlenir ve antiseptik solüsyonlarla yıkanır. Ayrıca kümeste yıkanır ve temizlenir.

Resim 1.8: Kümesin temizliği

Yemlikler, yeni civcivler gelmeden temizlenir, yemliklerin içleri iyi yıkanamadığı zaman, yüksek doz dezenfektan (Örneğin %5 formaldehit ya da organik asit) ile yıkanabilir. Bu temizleme işleminin başında yapılmalı ve birkaç gün bekletilmelidir. Sonunda da basınçlı su ile yıkanmalıdır.

Askılı veya tekne şeklinde olan yemlikler daha çok kirlenir. Kirlendiği zamanlar yıkanıp hemen yerine bırakılmalıdır. Kafes sisteminde bu mümkün olmadığından kümes kontrollerinde kirli olan yemlikler elle temizlenmelidir.

Resim 1.9: Yemliklerin dezenfeksiyonu

Yemliklere her yem konulmasında yataklık materyali veya gübre varsa bunlar da elle temizlenmelidir.

  • Yemliklere Yem Doldurma

Yemin lezzetinin bozulmasını önlemek ve yem tüketimini teşvik etmek amacıyla yemliklerin düzenli olarak kontrolünü yapmak ve sürekli doldurulmasını sağlamak gereklidir.

Yemleme zamanlarının da iyi ayarlanması gereklidir. Günün başlangıcında yemlikler mutlaka dolu olmalıdır. Akşama doğru yemlikler boşalır. Karartmadan önce mutlaka yem verilmeli ve hayvanların kursaklarının doldurularak, yemsiz geçecek gece için hazırlık yapması sağlanmalıdır.

Yemliklerin doldurulmasında dikkatli olunmalıdır. Yemliklerin aşırı doldurulması önemli miktarda yem zayiatına sebep olur. Sadece gaga kesimi sonrasında yemlikler fazlaca doldurularak hayvanların rahat yem tüketmeleri temin edilir.

Yuvarlak veya askılı yemliklerin yüksekliği hayvanlar büyüdükçe yataklıktan yukarıya doğru zamanla yükseltilmelidir. Yemliğin yerden yüksekliği hayvanın sırtı hizasında olmalıdır. Kümesteki bütün yemliklerin haftada bir bu şekilde ayarlanması gerekmektedir.

Resim 1.10: Yemliğin yüksekliği

Yemliklerin yem yenen kısmı l/3’ten fazla doldurulmamalıdır. Fazla dolu olursa yem zayiatı artar. Yemlikte en fazla 1-1,5 cm yem olmalıdır.

Sabah ve öğleden sonra yemliklere yem bırakılır ve yemlikler ayarlanır.

2.SULUKLAR

Kümeslerde yemlikler kadar suluklar da önemlidir. Suluklar her zaman temiz olmalıdır. Kümes içine belli aralıklarda ve hayvan sayısına orantılı olarak bırakılmalıdır.

  • Suyun Önemi

Su olmadan yaşam olmaz. Yaşamak, büyümek ve üremek için her canlı suya ihtiyaç duyar. Bir sürüde oluşan sağlık sorunları bir hastalık etkeni ile ilgili olduğu gibi kimi zaman suyun eksikliği veya kirliliği sebebiyle de olabilir.

Bir kümeste hayvanlara verilen içme suyunun kalitesiz olması ya da kümes içinde suluk dağılımının eksik ya da düzgün olmayışı önce verimsizliklere, sürüde bir örnekliğin (aynı şekilde olma) bozulmasına ve ardından da pek çok sağlık sorununa yol açar.

Civciv, piliç, tavuk, horozlar, hindiler ve diğer canlılar tüm yaşamları boyunca kesintisiz olarak temiz, taze içme suyuna ihtiyaç duyar. Bir kanatlı vücudunun %70 ile 85 ve bir tavuk yumurtasının %74 kadarı sudan ibarettir. Bu nedenle su alımındaki azalma veya vücuttan atılan suyun artması çok önemli bir sağlık sorununun işareti olabilir. Yeni bir kümese taşınan civciv, tavuk ve piliçler orada hemen suya ulaşabilmelidir.

Herhangi bir hayvan su ihtiyacını sağlamak için şu üç yoldan su alır:

  • Doğrudan doğruya su içer,
  • Yem yerken yemin içerdiği sudan faydalanır,
  • Metabolik faaliyetler sırasında hidrojen içeren organik besin maddelerinin oksidasyonu ile meydana gelen suyu (metabolik su) kullanır.

Su, tavuklar için çok önemli bir besin maddesi olduğu kadar aynı zamanda bir mineral kaynağıdır. Genellikle tavuk yetiştiriciliğinde diğer parametreler (genetik, donanım, yem ve yem katkıları vs.) üzerinde daha fazla durulmuştur. Bunun içindir ki son birkaç yıla kadar tavuk içme suları üzerine çalışmalar yapılmamıştır.

Normal hava koşullarında hayvan yediği yemin yaklaşık 2 katı su tüketir. Bu miktar hayvanın verimine, büyüme eğrisine, yaşına bağlı olarak (gençlerde) daha da artabilir. Hava sıcaklığı arttığında normal tüketimin 3 katı hatta 4 katına çıkabilir.

Su tüketiminin düzgün olması hayvanlardan azami verimin alınmasını sağlar. Tüketimin her gün kontrol edilmesi, olabilecek problemlerin erken teşhisinde yardımcı olur. Tüketimdeki ani düşme kümeste bir problem olduğunu gösterir.

Suyun beslenme görevinin dışında tavuk metabolizmasında çok önemli işlevleri vardır:

  • Gıdaların sindirilmesi: Tavuklar yemi aldıktan sonra kursakta ıslatıp yumuşatmada, sindirim sisteminden geçişi esnasında, sindirilmesinde ve vücuda taşınmasında suyu kullanır,
  • Vücut ısısını ayarlamada: Akciğer ve hava keselerinden geçerek buharlaşma yolu ile vücut ısısını ayarlar,
  • Tavukların vücut ağırlığının %58’i (bir haftalık civcivlerin %85’i), yumurtanın

    %74’ü su olup ayrıca lenf ve kan sisteminde,

  • Vücut atıklarının atılmasında önemli rol oynar,
  • Hayvanın tedavisinde su kullanılır.
  • Suyun Temizliği

Başarılı bir tavukçuluk için öncelikle su kaynağının temiz olması gerekir. İçme suyu temiz bir kaynaktan temin edilmelidir. Temiz su, kümese kadar geldiği yollarda kirlenmemelidir. Kümes içindeki su dağıtım boruları da temiz olmalı ve suyun kirlenmesine yol açmamalıdır. Bütün hayvan işletmelerinde olduğu gibi tavukçulukta da hayvanların içeceği su; insanların içtiği su kadar temiz olmalıdır.

Belirli zamanlarda suyun gelip geçtiği ve aktığı çeşitli yerlerden su örnekleri alınmalı ve suyun mikrobiyolojik ve kimyasal analizleri yaptırılmalıdır. Su sistemi içinde oluşan birikintiler sistem içinde bir tabaka oluşturur. Bunlar hem suyun kalitesini bozar hem de hayvan sağlığını tehdit ederler.

Kümes içindeki boru içleri ve su tankları kümesin boşaldığı dönemlerde temizlenip arıtılmalıdır. Suluk temizlikleri sürekli olarak yapılmalıdır.

Suların temizlenmesi için yoğunlaştırılmış hidrojen peroksit solüsyonlarından, çeşitli organik asitlerden ve kireç çözücülerden yararlanılmaktadır. Boru içlerinde oluşan sümüksü film tabakası ve varsa kireçlenme yok edilmelidir.

Temizlenmiş boruların iç temizliğinin korunması için hayvanların tükettiği suya belirli aralıklarla kimi kimyasal maddeler, kullanım tarifine uygun olarak katılabilir. Piyasada bu amaçla kullanılan çeşitli ticari dezenfektanlar mevcuttur.

Bakteri sayısının yüksek olduğu hallerde her zaman dezenfeksiyon yeterli olmayabilir. O zaman su kaynağındaki kirlenmenin esas alınması gerekir. Su kaynağındaki bakteri sayısı düşük olsa bile hayvan sürekli alacağı için etkili olabilir çünkü bu mikroorganizmalar çok hızlı ürerler. Bu nedenle temizlik işlemi her gün yapılmalıdır.

Su sisteminin temizlik ve dezenfeksiyonunda geniş spektrumlu ilaçlar kullanılmalıdır. Her zaman iyi bir dezenfektanın su sistemi için iyi bir temizleyici olmayacağı unutulmamalıdır. Su sisteminin temizlenmesinde önce tortu tabakasının kaldırılması sonra sistemin dezenfekte edilmesine dikkat edilmelidir.

  • Suluklarda Dikkat Edilecek Hususlar

Suyun temizliği kadar sulukların temizliği de aynı oranda önemlidir. Su ne kadar temiz olursa olsun suluk temiz olmadığı zaman suyun temizliğinin bir önemi olmaz çünkü temiz su suluklarda kirlenir. Suluklar her gün yıkanmalıdır. Dönem sonlarında ise dezenfekte edilmelidir.

Sulukların hayvanların rahat su içebilecekleri yükseklikte olması gerekir. Suyun akıcı bir madde olmasından dolayı su sıçramasının önlenmesi, suyun dökülmemesi için önlemler alınmalıdır. Suyun dökülmemesi, yataklığın ıslanmaması için suluk yüksekliğinin hayvanların omuzları hizasında tutulmasına dikkat edilmelidir.

Resim 2.1: Nipel suluk

Kullanılan su ekipmanları ve suluk sistemleri suyu temiz tutabilmeli, kolaylıkla temizlenebilmeli, mümkün olduğunca etrafa su sıçramasını önleyebilecek şekilde olmalı ve

sıcak havalarda suyu serin tutucu, soğuk havalarda da suyu donmaktan koruyucu özellikte olmalıdırlar.

  • Suluk Çeşitleri

    Bugün ticari üretim işletmelerinde çeşitli tip suluklar kullanılmaktadır. Suluklar otomasyon durumuna göre üç kısma ayrılırlar:

    • Basit suluklar,
    • Yarı otomatik suluklar,
    • Tam otomatik suluklar.
Resim 2.2: Otomatik suluk

Suluklar şekilleri itibarîyle de dört gruba ayrılırlar:

Resim 2.3: Civciv ana makinelerinde sulukların yeri

  • Uzun oluk şeklindeki suluklar,
  • Yuvarlak silindir şeklindeki suluklar,
  • Çanak suluklar,
  • Ucu vidalı borulu suluk veya nipel suluklar.
Resim 2.5: Çanak suluk
Resim 2.6: Nipel suluk
  • Civciv Sulukları

İlk bir haftalık dönemde civcivler için genellikle tava ve kavanoz tipi suluklar kullanılır.

Bu küçük suluklar, civciv muhafaza çemberlerinin içine ve ısıtıcıların etrafına yerleştirilirler. Suluklar tamamen cam, plastik ve metalden yapılmış olabilirler. Bu sulukların her biri yaklaşık 3.8 litre su alırlar. Daha küçük ve daha büyük tipleri vardır. İlk haftalık dönemde bir büyük suluk yerine birkaç küçük suluğun daha iyi olduğu bilinmelidir.

Resim 2.7: Civciv ana makinelerinde su deposu ve suluklar

Civcivler su içmeyi öğrendikten ve civciv muhafaza çemberleri kaldırıldıktan sonra daha büyük suluklar kullanılmalıdır. Aslında 3.-5. günler arasında bu ilk suluklar yanına normal suluklar da konmaya ve hayvanları bu suluklara da alıştırmaya başlanır.

Ana makinelerinde yetiştirilen civcivlere ise kanal tipi suluk veya otomatik suluklar kullanılır.

  • Uzun Oluklu Suluk

Oluk suluklar genellikle “V” şeklindedirler ve kümes zemini üzerinde yükseklikleri 5-

41 cm arasında ayarlanabilirler. Uzunlukları 2,4 m kadardır. Hayvanlar büyüdükçe yükseklikte buna göre ayarlanabilir. Bu sulukların üst kısmı, hayvanlar içlerine sıçrayamayacak şekilde yapılırlar. Bazen de dış kısma konulan tel parmaklık ile su sıçramalarının asgariye indirilmesine çalışılır.

Çalışma sistemleri, genellikle şamandıra ile sağlanır. Bu sulukların suyun akması ve durması için kullanılan düzeneğe göre çeşitli tipleri bulunmaktadır. Suyun derinliği 1,3 cm’yi geçmemelidir. Bu sağlanmadığı takdirde suluktaki su kısa zamanda kirlenir.

  • Yuvarlak Askılı Suluk

Yaygın olarak kullanılan suluklardır. Yuvarlak suluklar depolu yarı otomatik ya da bir depoya su borusu hattı ile bağlı olarak tam otomatik tipte olurlar. Yuvarlak suluklar arasında en çok kullanılan askılı suluklardır. Askılı suluklar tavana asılan plastik veya metalden

yapılmış yuvarlak suluklardır. Tavana bağlı oldukları ip veya zincir, uzatılıp kısaltılarak yerden yükseklikleri ayarlanabilir.

Resim 2.8: Askılı suluk
  • Ucu Vidalı Borulu Suluk

Diğer adı da damlalıklı suluk olan ucu vidalı suluklar bir haftalık yaştan önce kullanılmazlar. Bu suluklar, hayvanın gagasının teması ile su damlama esasına göre çalışırlar. Damlalıklı suluklar, kafes sisteminde yaygın olarak kullanılan suluklardır.

Su sarfiyatını en aza indiren bu suluklar aynı zamanda suyun temiz kalmasını da sağlarlar. Su açıkta değil de sürekli olarak kapalı borular içinde olduğundan suya toz, kir ve yabancı madde bulaşmaz. Böylece su kirlenmeden hayvanlara ulaşır.

Damlalıkların tıkanması veya su kaçırma problemleri olabilir. Damlalıklar su kaçırdığı zaman altlıklar ıslanır ve dolayısıyla altlıklar hastalık yapıcı mikroorganizmaların kaynağı haline gelir. Altlıklar küflenir, kötü koku yayar. Bu durumları önlemek için damlalıklar ve su tesisatı sık sık kontrol edilmelidir. Islanan altlıklar değiştirilmelidir.

Resim 2.9: Damlalıklı suluk

2.5. Suluk Sayısı ve Sıklığı

Kümes içindeki hayvan sayısına göre yeterli sayıda suluk bulunmalıdır. Fazla sayıda suluk bulunması kümeste gereksiz olarak yer kaplamasına, suluk sayısının azlığı ise hayvanların suluklara yığılmasına, susuz kalmasına ve sürüde bir örnekliğin bozulmasına yol açabilir.

Resim 2.10: uygun suluk sayısı

İlk 1-2 hafta içinde 100 civciv için 4-5 litrelik bir civciv suluğu hesaplanır. 2-6 haftalık yaşta oluk suluklarda hayvan başına 1-1,5 cm suluk mesafesi hesaplanır. Bu dönemde 100 hayvan başına bir adet askılı otomatik suluk kullanılır. 6-10 haftalık yaşta hayvan başına oluklu suluklar için 2 cm, 10-20 haftalık yaşta da 2,5-3 cm suluk uzunluğu hesaplanır. Askılı yuvarlak otomatik suluklar kullanılıyorsa, 100 hayvan başına bir suluk yeterlidir.

Yumurta verim döneminde, uzun suluklarda hayvan başına 3 cm suluk alanı hesaplanır. Yuvarlak askılı çanak ve damlalıklı sulukların her biri için sırasıyla 20-25, 8-12 ve 8-10 adet piliç hesaplanabilir.

3. FOLLUKLAR

Tavukların yumurtladığı yerlere folluk denir. Folluklar tavuk sayısına göre ayarlanır ve çeşitli malzemelerden imal edilirler. Ahşap veya galvanizli sacdan yapılırlar. Folluklar ortalama olarak 40x40x40 cm ebadında yan yana ve alt alta birkaç gözden yapılan folluklarda her göze birden fazla tavuk yumurta yapar.

  • İyi Bir Follukta Aranan Özellikler

Folluklar sağlam malzemeden yapılmalıdır. Kolay çürüyen malzeme olmamalıdır. Tavukların içine rahat girip çıkabileceği, içine altlıkların serilebileceği, yumurtanın kolay toplanabileceği ve kolay temizlenebilen şekilde olmalıdır.

Folluk sağlam bir şekilde duvara monte edilmeli ve hayvanlar girdiğinde ya da çıktığında kesinlikle sallanmamalıdır.

Otomatik folluklar, ışıklar yanmadan 15 dakika önce açılmalı ve ışıklar sönmeden 60 dakika önce kapatılmalıdır.

  • Folluk Çeşitleri ve Kullanıldığı Kümesler

Folluklar tavukların kümes içerisinde yumurtlama yaptığı yerlerdir. Yumurtalar elle veya mekanik olarak toplanabilir.

Folluklar, bireysel folluklar ya da grup folluğu şeklinde olabilir.

Resim 3.1: Folluk
  • Bireysel Folluklar

Bireysel folluklar 30 cm genişlikte, 35-40 cm yükseklikte ve 40 cm derinlikte olmalıdırlar. Bu tip folluklar açık ya da kapalı tipte yapılabilirler. Her 4-6 tavuk için bir folluk düşünülmelidir.

  • Tekli Folluk

Bunlar yer sistemli yumurta tavukçuluğunda kullanılan folluklardır. Her folluk gözü bir tavuk tarafından kullanılabilir. Bu folluklar çoğunlukla metalden yapılmıştır. 5-6 folluk gözü yan yana bataryalar halinde, 2-3 katlı, üstü de hayvanların tünemelerini önleyecek şekilde eğimli olarak yapılır.

  • Döner Yollu Folluk

Yumurtaların mekanik olarak toplandığı folluklardır. Yumurtalar, folluğun meyilli, plastik kaplanmış tel tabanı üzerinde yuvarlanarak folluğun önünde toplanır. Yumurtaların toplandığı bu kısımlardan kümes boyunca geçen hareketli bir bantla yumurtalar otomatik olarak toplanmış olur.

Resim 3.2: Yumurtaların otomatik olarak toplanması
  • Kapalı Folluk

Kapalı folluklar, diğer folluklardan farklı olarak, hayvan kapıdan içeriye girdiğinde kapısı kapanan ve bakıcı tarafından kapak açılıp hayvanın çıkartıldığı folluk tipidir.

Resim 3.3: Kapalı folluk

3.2.2. Çoklu Folluk

Çoklu folluklar, taşınabilen üstü kapalı, fazla sayıda tavuğun yumurtlamasına olanak veren folluklardır. Bu tip folluklarda 40-50 tavuk için 1 m2 folluk taban alanı hesaplanmalıdır. Genişlikleri 100-120 cm, derinlikleri 50-60 cm ve yükseklikleri 40 cm olmalıdır.

  • Folluk Sayısı ve Oranı

Kümes içerisinde folluklar muntazam olarak kümesin her tarafına dağıtılması ve zeminden yüksekliği 45 cm’den fazla olmamalıdır. Folluklar fazla aydınlık olmayan kısımlara konulmalı ve her 4-5 tavuk için bir folluk hesap edilmelidir.

Özellikle yumurta verim döneminde, kümeste bu esasa göre yeterli folluk bulundurulmalıdır.

Klasik folluklarda her bir folluk gözüne en fazla 5-6 hayvan düşünülmeli, müşterek kullanılan folluklarda ise bu rakam her 1 m2 için en fazla 30-40 hayvan hesaplanmalıdır.

Alt sıra follukların basamakları ile altlık arasındaki mesafe 45 cm’den daha yüksek olmamalıdır. Alt sıra ile üst sıra basamaklar arasındaki mesafe de en az 10 cm olmalıdır.

  • Folluk altlığı

Folluk, yumurtlama sürecinde önemli bir role sahiptir. Tasarımı ve kullanılan altlık tipi, folluk seçimini etkilemektedir. Yumuşak altlıklar sert altlıklara tercih edilmektedir.

Türkiye’de follukta altlık olarak buğday sapı, buğday samanı ve kaba rende ağaç talaşı kullanılmaktadır.

KAYNAKLAR

  • ÖZEN, Nihat, Tavukçuluk, Ondokuzmayıs Üniversitesi Basımevi, Samsun, 1989.
  • ÖZENLİ,    Fikret,    Tavukçulukta    Karşılaşılan    Önemli    Hastalıklar    ve Yetiştirme Problemleri, Anadolu Üniversitesi Basımevi, Eskişehir, 1985.
  • SÖNMEZ, Reşit, Tavukçuluk, Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları No:111, İzmir, 1966.

Paylaş :

Daha Fazla Makale

Leave a Reply